A I

 A I श्रीधर तिळवे नाईक 

कृत्रिम बुद्धिमत्तेची चर्चा करताना कायमच कृत्रिम बुद्धिमत्ता ( क्रुबु)ही संपूर्ण मानव जातीला रिप्लेस करेल असे म्हटले जाते प्रत्यक्षामध्ये एक नवीन प्रकारची चिन्ह सत्ता उदयाला येईल आणि त्याबरोबर साहजिकच अर्थ सत्ता आणि धर्मसत्ता उदयाला येईल त्यांचे स्वरूप नेमके कसे असणार हे आजही स्पष्ट नाही मात्र ज्याच्या हातात चिन्हसृष्टी तो या नवीन युगाचे भाष्य घडवत जाईल साहजिकच मानवी जीवनाला या सगळ्या चिन्हसृष्टीमध्ये तुम्ही कसा सार्थ चिन्हार्थ पुरवणार हा फार मोठा प्रश्न निर्माण होणार आहे माणसाला स्वतःच्या आयुष्याला अर्थ द्यावा लागतो कारण तो मोक्षाकडे वळत नाही आणि कामाबाबत असफल होतो. साहजिकच त्याचा सगळा खेळ अर्थ ह्या अक्षाभोवती घुटमळत राहतो अर्थ हा नेहमी संसार केंद्री असतो साहजिकच या संसारामध्ये स्वतःच्या आयुष्याचे सार्थकत्व तो ठरवायला धडपडायला लागतो आणि त्यातूनच मग त्याला पैसे हवे असतात कीर्ती हवी असती पैशांमध्ये सार्थकता स्वीकारणाऱ्या लोकांची संख्या आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स च्या युगात कदाचित कमी होत जाईल पर्क्स आणि इतर सर्व सवलती work कल्चर वाढवत नाहीत असा त्याला साक्षात्कार होईल मनुष्याच्या मूळ जीवनाचा मूळ अर्थ काय हे अजूनही अनेकांना स्वीकारता येत नाही कारण शून्यात परतणे त्याला अजूनही सार्थक वाटत नाही म्हणून तर माणूस मोक्षाकडे वळत नाही शून्यात परतण्यासाठी सत्ता खेळाचा कंटाळा यावा लागतो तो बहुतेकांना येत नाही कारण सत्ताच अनेकांच्या हातात येत नाही ए आय मध्ये ही सगळी सत्ता चिन्ह सत्ता होत जाते आणि चिन्ह सत्ता मोक्षाकडे वळवायला भाग पडेल का हा एक फार मोठा प्रश्न निर्माण होतो चिन्हे हे किती स्वरूपात बोरडम करू शकतात ? या सगळ्या स्क्रीनी खेळाचा स्कीनला कंटाळा येईल का ? शेवटी डोळ्यातला डोळ्यात किती पाहणार ? त्वचेची स्पर्शाची आसक्ती थोडीच त्यामुळे विझणार ? आणि मग त्वचेचाही कंटाळा पोर्नो बघून बघून आला तर तुम्ही काय कराल ? पॉर्न ग्राफी ही सुद्धा आर्टिफिशियल फिजिकलिटी आहे ही आर्टिफिशियल फिजिकलिटी प्रत्यक्षामध्ये डॉल कल्चर मध्ये कन्व्हर्ट होऊन त्वचेचा स्पर्शाचा अनुभव हुबेहूब देऊ शकेल का? हा सर्वात मोठा प्रश्न आता निर्माण होणार आहे बरं त्यातूनही नंतर मिनिंग लेस वाट्याला आला तर काय करणार ? हा सर्व प्रकार कधी ना कधीतरी शेवटी मोक्षाकडे घेऊन जाणे अटळ आहे यामध्ये ए आय मध्ये आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स आपल्यावर राज्य करणार नाहीये तर ज्यांच्या ताब्यात आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स असतील ते आपल्यावर राज्य करतील आणि त्यातूनच एक सत्तेचा नवीन खेळ उदयालां येणे अटळ आहे प्रतिमा प्रतिमा आयकॉन्स यांच्या मार्फत नेमके काय घडवले जाईल हे स्पष्ट आहे थोडक्यात काय आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स जरी आला तरी आपण झकच मारणार आहोत 

आणि ज्यांना या झकमारीचा कंटाळा येईल ते आपोआपच मोक्षाकडे पुन्हा वळतील 

श्रीधर तिळवे नाईक

आयफोन १७ , मेक इन इंडिया आणि लांबलचक लागलेली रांग 

श्रीधर तिळवे नाईक 

आयफोन १७ साठी लागलेली मुंबई दिल्ली मधली रांग ही सध्या चर्चेचा विषय बनत चाललेली आहे कारण तिने अनेक प्रश्न निर्माण केलेले आहेत 

१ पहिला प्रश्न एकीकडे आपण स्वदेशी वस्तू वापरा हा मोदीजींनी दिलेला संदेश ऐकत आहोत आणि दुसरीकडे ही तरुणाई मात्र या संदेशाकडे सपशेल दुर्लक्ष करत अमेरिकेन मेक असलेला हा फोन विकत घेण्यासाठी रांग लावत आहे या सगळ्या पार्श्वभूमीवर खरोखरच मेक इन इंडिया ला काही अर्थ राहतो का असा एक फार मोठा प्रश्न या निमित्ताने निर्माण होतोय . मुळात प्रश्न असा आहे की एप्पल सारखा फोन जर एखाद्या इंडियन उद्योगपतीने निर्माण केला असता तर तो खपला नसता काय तर तो खपला असता परंतु अशा क्वालिटीचा फोन निर्माण करणे भारतीय उद्योजकांना शक्य झाले आहे का? तर याचे स्पष्ट उत्तर नाही आहे कारण मुळातच सृजनशीलतेला भारतीय लोक किंमतच देत नाहीत अशा प्रकारचे फोन तयार होण्यासाठी तुमच्या संस्कृतीमध्ये क्रिएटिव्ह प्रोसेस ला केंद्रीय महत्त्व देणारी व्यवस्था असावी लागते आज चीन सारख्या साम्यवादी राष्ट्रात सुद्धा अशा प्रकारची व्यवस्था तिथल्या कम्युनिस्ट पक्षाने निर्माण केलेली आहे परंतु भारतात मात्र अशा प्रकारचा कसलाही दबाव नाही कसलेही आमिष नाही आणि मुख्य म्हणजे कसलाही सन्मान नाही त्यामुळे आपण कायमच अनुकरणात्मक लोक आहोत अनुकरणशील समाज आहोत बाकी जाऊ द्या कॉपी सुद्धा आपल्याला नीट मारता येत नाही चीनने निदान सुरुवातीच्या कालखंडात हुबेहूब कॉपी मारण्याचे तंत्र उभे केले आपल्याला ते सुद्धा जमले नाही म्हणजे चोरी सुद्धा ज्याला नीट करता येत नाही असा हा समाज आहे त्याचे कारण वर्ण जाती व्यवस्थेचे संस्कार इतके प्रगाढ आहेत की गुणवत्ता ही आपण जन्मदत्त असते असे गृहीतच धरलेले आहे वास्तविक गुणवत्ता जन्मदत्त असू शकते परंतु ती जर का संस्कार दत्त झाली नाही तर तिचा विकास होत नाही आणि समाजामध्ये ती जर कर्म दत्त झाली नाही तर ती ऍक्टिव्हही होत नाही त्यामुळे जन्मदत्त गुणवत्ता हा एक भोंगळ प्रकार होऊन जातो कुठलीही गोष्ट कितीही जन्मदत्त असो जोपर्यंत ती कर्म दत्त ,शिक्षण दत्त आणि संस्कार दत्त होत नाही तोपर्यंत ती समाज दत्तही होत नाही त्यामुळे मुळातच तुमचा समाज बदलायला हवा अजून तरी भारतीय यासाठी तयार झालेत असे वाटत नाही त्यापेक्षा तिकडचा माल आयात करणे किंवा विकत घेणे हा शॉर्टकट भारतीयांना मानवतो किंबहुना याबाबत आपण इतके आंधळे आहोत की आपल्या गुणवत्तेचे निकष आपण गोऱ्या लोकांच्या हातात सोपवलेले आहेत . पाश्चिमात्य लोकांनी आपल्या लोकांना मान्यता दिली की मग आपण आपल्या लोकांना मान्यता देतो इतके आपण उथळ आहोत म्हणजे सद्गुरु त्या लोकांनी स्वीकारल्यावर आपण स्वीकारतो गर्दी करतो हेच काही वर्षांपूर्वी आपण रामकृष्ण परमहंस, स्वामी विवेकानंद,जे कृष्णमूर्ती आणि ओशो यांच्याबाबतीत केले होते आपल्याला आपल्या लोकांची गुणवत्ता ओळखता येत नाही 

त्यामुळे खरी घोषणा मेक इन इंडिया नाही मेक क्वालिटी product इन इंडिया अशी असायला हवी अन्यथा पैसे त्यांचे सृजनशीलता त्यांची आणि कष्ट मात्र आपले असा प्रकार होऊन आपण फक्त कष्टकरी आहोत असा संदेश जाईल अर्थात आपल्याला त्याची लाज वाटेल की नाही याबद्दल मला शंका आहे कारण मुळातच यासाठी व्यापारी लोक जागृत असावे लागतात आपल्याकडचे व्यापारी लोक हे फक्त पैशाबाबत जागृत असतात पण पैसे कशातून येतात ?आले पाहिजेत?त्याविषयीची कसली नैतिक चाड विशेषता सृजनात्मक चाड त्यांना नाही 

२ दुसरा प्रश्न म्हणजे हा जो रांगा लावणारा वर्ग आहे तो काय आहे ?कारण साधारणपणे सव्वा करोड लोकांची रांग दिसते यातील प्रत्येकाची फॅमिली आहे असे आपण गृहीत धरले तर साधारणपणे आपणाला असे दिसते की पाच करोड लोक मिळून हा वर्ग तयार होतो हा एक असा वर्ग तयार आहे जो इंडियात राहून अमेरिकन आहे त्याला मी इंडियन अमेरिकन म्हणतो जो अलीकडे ब्रिटिश इंग्लिश सोडून अमेरिकन इंग्लिश बोलण्यात महानत्व महान पण आहे असे मानतो त्याला इंडिया विषयीची कसलीही फिकीर नाही किंबहुना उद्या जर याला अमेरिकेने नागरिकत्व दिले युरोपने नागरिकत्व दिले तरी ताबडतोब इंडिया सोडून तिकडे जाईल इतका तो कणा हिन आहे इतकेच नव्हे तर हे लोक तिकडून भारतीयत्व दाखवतील असे व्हिडिओ टाकतील 

भारत हा एक असा elite लोकांचा देश झालेला आहे ज्याला भारतीय राहण्यामध्ये इंटरेस्ट आहे पण त्यांचे भारतीय राहणे म्हणजे परदेशात जाऊन सेटल होऊन सांस्कृतिक भारतीयत्व पाळणे असे आहे. त्यांचा भारतीय जनता पक्षाला आणि हिंदुत्वाला त्यामुळेच बाहेरून पाठिंबा असतो . काँग्रेसच्या राजवटीतच याची सुरुवात झाली होती भाजपाच्या काळामध्ये ही गोष्ट शिगेला पोहोचलेली दिसते . आता इतका कणाहीनपणा हा जर का इथल्या तथाकथित उच्च वर्गातच असेल तर मग इथल्या भारतीय समाजाचे प्रश्न काय सुटणार? कारण ज्यांनी प्रश्न सोडवायचे ते त्या प्रश्नांच्या पासून पळून जाऊन विदेशात जाऊन सेटल झालेले ! राष्ट्र असे तयार होत नाही त्यामुळे चीन प्रमुखांनी याबाबतीत जे टॉन्ट मारले ते अक्षरशः खरे आहेत पण आपले लोक इतके निर्लज्ज आहेत की त्यांनी गेंड्याची कातडी बाळगून ते सोडून दिलेले आहेत. अर्थातच या मागचा चीनचा उद्देश स्पष्ट आहे त्यांना अमेरिकेत जाणारे टॅलेंट भारतात राहत असेल तर ते भारतातच गुंतवणूक करून वापरायचे आहे .

३ तिसरा प्रश्न या निमित्ताने येतो तो फार वेगळा आहे हा प्रश्न म्हणजे मुळातच राष्ट्रीयत्वाचा राष्ट्रवादाचा अंत झाला आहे का ? जागतिकीकरण जेव्हा पसरत गेले तेव्हा बऱ्याच गोष्टी जागतिक होत गेल्या त्यातील एक गोष्ट म्हणजे अर्थव्यवस्था होती आणि अर्थव्यवस्था ही जर का आपण समाजाची फाउंडेशन स्टोन मांडली तर राष्ट्राची गरज नेमकी काय आहे ? माझ्या मते चौथ्या नवतेमध्ये राष्ट्र हे केवळ एक बाजारचिन्ह बनलेले आहे बाजारपेठ बनलेले आहे त्यामुळे साहजिकच बाजारपेठेतून बाजार चिन्हातून जर कोणाला जावेसे वाटले तर तो आरामात निघून जातो बाजारचिन्हांचे किंवा बाजारपेठेचे काय होते याच्याशी त्याला काय देणे घेणे ? हे जे सव्वा करोड लोक आहेत ते ह्या मानसिकतेचे आहेत का ? बहुदा ते तसे आहेत त्यामुळे त्यांना मेक इन इंडिया मध्ये काडीचा इंटरेस्ट नाही हे ते लोक आहेत ज्यांच्या दृष्टीने भारत ही सुद्धा एक बाजारपेठ आहे बाजारचिन्ह आहे आणि या बाजारपेठेमध्ये त्यांचे सामान विकले गेले तर ते इथे थांबतील आणि जर का ते विकले जाणार नसेल तर ते निघून जातील. ट्रम्प यांना जो विरोध आहे किंवा त्यांच्या विरोधात जे फार मोठे आंदोलन स्वरूप काहीतरी चाललेले आहे ते सगळे या वर्गाचे आहे याचे कारण ट्रम्प यांनी त्यांच्या भारतीय बाजार चिन्हातून उठून जाण्याला बाजारपेठेतून उठून जाण्याला बाधा आणली आहे त्यांची अमेरिकन सेटलमेंट आणि युरोपियन सेटलमेंट धोक्यात आणलेली आहे त्यांचे अमेरिकन ड्रीम उध्वस्त केलेले आहे. मोदी अमेरिकन धोरणाबाबत एकदम सिंह झाले त्यामध्ये एक अस्पेक्ट या लोकांचा ही आहे . भाजपचे अनेक हितसंबंध हे परदेशी भारतीयांच्या सेटलमेंट मध्ये आहेत परदेशी सेटल होणाऱ्या लोकांच्या मध्ये गुंतलेले आहेत साहजिकच डोनाल्ड ट्रम्प विरोधात लढण्याखेरीज कोणताच पर्याय नाही नरेंद्र मोदी केवळ राष्ट्राची लढाई लढत नाहीयेत ते या वर्गाची सुद्धा लढाई लढत आहेत फक्त ते तोंडाने तसे बोलत नाहीत म्हणजे अमेरिकेवर एका बाजूला नरेंद्र मोदी यांनी प्रेशर आणायचे आणि या वर्गाने नंतर एप्पल 17 साठी रांगा लावायच्या असे हे परफेक्ट अर्थकारण आहे राजकारण आहे संस्कृती कारण आहे पत्रकार सुद्धा फार काही वेगळ्या भूमिकेत नाहीत अगदी गोविंद तळवलकरांच्यासारखे लोक सुद्धा आपल्या मुलांना सेटल करतात आणि जाऊन सेटल होतात मग इतरांच्या कथा काय ? 

थोडक्यात काय भारतात किंबहुना भारतीय बाजार चिन्हांमध्ये किंवा बाजारपेठेमध्ये राष्ट्रवाद आहे परंतु राष्ट्रप्रेमी नाहीत राष्ट्रवाद हा केवळ राजकीय इमोशनल अजेंडा आहे यापलीकडे त्याला कसलाही सात्विक बाणा आणि सात्विक ताणा नाही 

तेव्हा apple १७ हे व्यवहारामध्ये काय आहे ते समजून घ्या कारण तीच भारताची मानसिकता आहे 

श्रीधर तिळवे नाईक